Sterke start: STAR Online voor mbo
Veel studenten zorg en welzijn krijgen bij hun stage of werk te maken met mensen met dementie. Zij verdienen goede voorbereiding en mensen met dementie verdienen goede zorg. Om te zorgen dat er meer en up-to-date kennis over omgaan met dementie landt in mbo-opleidingen, werd een bestaand online leerprogramma, STAR Online, doorontwikkeld voor het mbo. Dat bleek minder makkelijk dan gedacht. Maar het is gelukt.
In deze podcast vertellen betrokkenen, universitair hoofddocent dr. Sietske Sikkes (Vrije Universiteit/ Alzheimercentrum Amsterdam, SPREAD+), onderzoeker drs. Channah Osinga (Vrije Universiteit Amsterdam, SPREAD+) en praktijkdocent Natascha Aben (Novacollege), hoe ze daarin zijn geslaagd. En waarom het enorm belangrijk is dat up-to-date kennis over dementie landt in mbo-opleidingen.
Het gesprek werd geleid door het hosting-duo Jeroen Vlug (onderzoeker en projectleider van DEMPACT-partner Movisie) en Carlijn Lensink (oud-Impactmanager Onderwijs DEMPACT).
Luister hier via Springcast, Spotify of Youtube.
Podcast | Samengevat
Dementie komt nu nog maar beperkt aan bod in mbo-opleidingen voor zorg en welzijn. Terwijl dat wel hard nodig is. Veel studenten krijgen tijdens hun stage en werk te maken met mensen met dementie. En het aantal ouderen neemt toe.
Up-to-date dementie-onderwijs geeft toekomstige zorgprofessionals de voorbereiding die ze nodig hebben én verbetert de zorg voor mensen met dementie. Ook vermindert hierdoor het risico dat mbo-studenten vanwege vervelende ervaringen door gebrekkige voorbereiding, besluiten buiten de ouderenzorg te gaan werken – of helemaal uitstromen.
STAR: meer empathie en persoonsgerichtere zorg
Het digitale lesprogramma STAR Online kan dat veranderen. Dit programma bestaat al lang voor mantelzorgers en vrijwilligers, en is effectief (blijkt uit internationale evaluatie): deelnemers ontwikkelden meer empathie, een positievere houding en konden beter persoonsgericht werken. Recent is STAR Online geüpdatet en geschikt gemaakt voor mbo-opleidingen zorg en welzijn.
In deze podcast vertellen Universiteit hoofddocent Sietske Sikkes (Vrije Universiteit/ Alzheimercentrum Amsterdam), onderzoeker Channah Osinga (Vrije Universiteit Amsterdam) en mbo-docent Natascha Aben (Novacollege), hoe hen dat is gelukt. En ze geven antwoord op de vragen: hoe maak je wetenschappelijke inzichten toegankelijk, en hoe sluit je een bestaand lesprogramma aan op de kennis en behoeften van mbo-docenten en studenten?
"We hoopten dat 20 studenten wilden meedoen aan de pilot. Dat werden er 50."
Kleine aanpassingen… toch niet
Vooraf dachten Sikkes, Osinga en Aben dat kleine aanpassingen voldoende zouden zijn. Dat bleek onjuist. STAR Online moest flink worden aangepast: de module is ingekort (van zo’n 130 naar ongeveer 20 pagina’s), praktischer gemaakt en aangepast aan de leerstijl van mbo-studenten. Dat vereiste intensieve samenwerking, co-creatie en een sterke focus op praktijkgericht en toegankelijk leren. Maar het pakte succesvol uit: het bracht beter bruikbaar onderwijsmateriaal op.
Een eerste pilot met 50 studenten leverde ook veel positieve reacties en bruikbare feedback op. Verdere evaluatie (onder meer naar het effect van de training op de kennis en empathie van de mbo-studenten) en implementatie volgen nog. Aben: “We hoopten dat 20 studenten wilden meedoen aan de pilot. Dat werden er 50. Ze waren erg enthousiast.”
Uit de doorontwikkeling van STAR Online volgen ook praktische tips voor jou.
Tips ontwikkeling mbo-onderwijs over dementie
Werk in co-creatie met mbo-studenten en -docenten
Sikkes, Aben en Osinga werkten vanaf het begin samen met mbo-instellingen Inholland, ROC Amsterdam en ROC Nova College Hoofddorp. Studenten en docenten dachten mee over de inhoud, structuur en toetsvragen van STAR Online, en studenten leverden zelfs hun eigen casussen aan. Deze co-creatie zorgde ervoor dat de module beter aansloot bij de behoeften van de doelgroep en daardoor relevanter én bruikbaarder werd.
Laat voorbedachte producten los
Sikkes: “Het betekende wel dat we het vooraf bedachte eindproduct moesten loslaten. Dat vonden we lastig: er was al goed over nagedacht. Maar we hebben het gedaan, want het is uiteindelijk belangrijker dat het onderwijs aansluit op de behoefte van de gebruikers. Het resultaat is er uiteindelijk alleen maar beter van geworden.”
"Studenten vonden informatie over de hersenen minder nuttig. (...) Dus dat is ingekort.”
Behoefte: praktische toepasbaarheid
De mbo-studenten hadden vooral behoefte aan concrete handvatten. Zoals leren omgaan met onbegrepen of agressief gedrag. Daarom werd theoretische informatie ingekort. En kwam de nadruk op praktische situaties en handelingsperspectieven. Dit maakt de inhoud direct toepasbaar in stages en werk. Studenten ervaren zo meer nut van de module en gebruiken de kennis sneller.
Osinga: “We hadden best wel veel informatie over wat er gebeurt in de hersenen. Maar studenten die de mbo-versie van de e-learning STAR Online hadden getest, vonden deze informatie minder nuttig. Ze komen er in de dagelijkse praktijk ook niet mee in aanraking. Dus dat is ingekort.”
"Door online en klassikaal onderwijs te combineren, kun je verdieping creëren."
Sluit aan op de mbo-leerstijl: kort, visueel en interactief
STAR Online bevatte oorspronkelijk zo’n 130 pagina’s aan tekst. Die zijn sterk ingekort naar zo’n 20 pagina’s. En visueler gemaakt. In plaats van lange teksten zijn illustraties, filmpjes en doorklikopties toegevoegd. Deze aanpassing maakt de stof minder overweldigend, waardoor die beter wordt opgenomen.
Zorg voor gemengd leren: online en klassikaal
Hoewel STAR Online eigenlijk een online lesprogramma is, werd dit steeds gecombineerd met klassikale lessen. Docenten gaven een introductie van de theorie en bespraken praktijkvoorbeelden. Daarna liepen studenten zelfstandig modules door. Sikkes: “Dit is een goed voorbeeld van ‘blended learning’. Het gaat ook juist om de interactie tussen het fysieke en het online leren. Zo kun je verdieping creëren.”
Maak je ontwerp flexibel
Om naast basiskennis ook verdieping aan te kunnen bieden, werden interactieve elementen bedacht: studenten konden zelf extra informatie openen. Zo blijft de kern compact, terwijl de geïnteresseerde student zich kan verdiepen. Dit helpt om de module toegankelijk te houden voor verschillende niveaus en interesses.
Brede samenwerking en draagvlak
De doorontwikkeling van STAR Online gebeurde vanuit de Academische Werkplaats Hulp bij Dementie na de Diagnose (zie vumc.nl), samen met mbo- en andere onderwijsinstellingen. Deze brede samenwerking hielp bij het oplossen van praktische problemen, zoals de implementatie van STAR Online in verschillende onderwijssystemen. Door het brede draagvlak konden we kennis ook sneller verspreiden en toepassen. Aben: “Wij hadden hele fijne samenwerking, met korte lijnen. Zo’n onderzoek duurt wel lang. Daar liep ik zelf als praktijkmens een beetje tegenaan.”
"Ik zou het toejuichen als financiers expliciet ruimte maken voor implementatietrajecten."
Implementatie: reserveer meer tijd en geld
STAR Online is nog niet geïmplementeerd. Het onderzoek naar het effect ervan loopt nog. De weg naar implementatie is lang en arbeidsintensief, blijkt uit het relaas van Osinga, Aben en Sikkes – ook bij een bewezen interventie zoals STAR Online. Het materiaal moet niet alleen worden aangepast voor het mbo, maar ook getest, daarna ingebed in curricula en technisch passend worden gemaakt voor verschillende onderwijssystemen. Dat zijn veel en tijdrovende stappen. Die kosten ook allemaal geld, terwijl er voor implementatie vaak minder financiering is dan voor nieuw onderzoek. Sikkes: “Ik zou het toejuichen als financiers expliciet ruimte maken voor implementatietrajecten.”
Meer weten?
Over de sprekers
Over STAR Online
- Vumc.nl/…/star-online-voor-verschillende-doelgroepen-ontwikkeling-en-evaluatie.htm
- Introductievideo: Youtube.com/
Over de organisaties
Meer inspiratie
