Publiek-privaat samenwerken én onafhankelijk? Ja, dat kan.

“Publiek-private samenwerking kan de kloof overbruggen tussen dementieonderzoek en toepassing in de praktijk. Mits je het goed inricht.” In deze podcast leer je hoe je dat doet.

Ervaringsverhalen Podcasts

Samenwerking tussen academische onderzoekers en bedrijven kan de maatschappelijke impact van dementieonderzoek dus vergroten. Maar hoe pakt zulke publiek-private samenwerking (PPS) uit in de praktijk? Daarover gaat deze podcast.

Blijft je academische onafhankelijkheid wel overeind? Welke uitdagingen zijn er en hoe overwin je die? En wat levert PPS precies op, voor dementieonderzoek en de academie zelf? Op deze vragen krijg je antwoord van universitair-docent dr. Inge Verberk (Amsterdam UMC & consortium ABOARD) en hoofd business development dr. Ann De Vos (biotechbedrijf Fujirebio Europe).

Aan tafel zitten verder podcast hosts dr. Jeroen Vlug (senior-onderzoeker bij dempact-partner Movisie) en dr. Saartje Burgmans (Impactmanager bedrijven bij DEMPACT).

Luister hier via Springcast, Spotiy of Youtube.

Bij publiek-private samenwerking (PPS) werken een publieke en een private partij samen aan een gezamenlijk doel, met gedeelde verantwoordelijkheid en afspraken over het delen van risico’s, de kosten en de opbrengsten. Saartje Burgmans: “Het gaat om een langdurig partnership, niet om een subsidie, sponsoring of eenmalige opdracht.”

In een PPS wordt de kennis van wetenschappers gecombineerd met de marktkennis, productontwikkeling, financiering en implementatie-expertise van bedrijven. Daardoor leidt PPS niet alleen tot kennis over of iets werkt, maar ook over hoe het daadwerkelijk terechtkomt bij (naasten van) mensen met dementie en zorgprofessionals. “Daarom kan PPS de kloof tussen onderzoek en praktijk overbruggen,” benadrukt Burgmans.

ABOARD: 30 partners

Hoe zit dat bij ABOARD en Fujirebio? Het consortium ABOARD is een samenwerkingsverband voor dementieonderzoek met wel dertig partners uit het dementieveld. Binnen het consortium bestaan verschillende soorten samenwerkingen. Eén daarvan is de publiek-private samenwerking tussen Amsterdam UMC en Fujirebio.

Dr. Inge Verberk doet in Amsterdam UMC onderzoek naar biomarkers voor vroege diagnostiek en voorspelling van het verloop van dementie. Dr. Ann De Vos is hoofd business development bij Fujirebio Europe, een biotechbedrijf dat diagnostische tests ontwikkelt, opschaalt en vermarkt.

Biomarkers voor vroegdiagnostiek dementie

Samen willen ABOARD en Fujirebio biomarkers vinden voor dementiediagnostiek, daarvoor klinische tests ontwikkelen, deze valideren en uiteindelijk op de markt brengen. Inge Verberk: “Biomarkers zijn eiwitten of andere signaalstoffen in het bloed, of het hersenvocht. Daarmee kun je iets zeggen over wat er gaande is in de hersenen.” Ze hoopt hiermee ziekten zoals Alzheimer, dementie met Lewy bodies of frontotemporale dementie eerder op te sporen.

Verberk: “In ons neurochemisch laboratorium meten we heel veel eiwitten in het bloed. We kijken welk eiwit verandert bij welke ziekte die dementie veroorzaakt, wanneer in het ziekteverloop, en wat dit precies representeert.” Verberk ontwikkelt de hypothesen, voert het wetenschappelijke onderzoek uit, valideert biomarkers met patiëntmateriaal uit de biobank en publiceert de resultaten.

Ann De Vos: “Fujirebio’s aandeel in de samenwerking zijn die eiwitten.” Fujirebio maakt materialen die de eiwitten uit het bloed isoleren, of soms ook uit hersenvocht, om daar dan effectief de concentraties van te bepalen. “Prototypes van de test, zogezegd,” legt De Vos uit. “En als een prototype klinisch waardevol blijkt, zorgen wij voor opschaling, certificering, en klaarmaken van de test voor de kliniek wereldwijd.”

Vrees

Tijdens de podcast komen verschillende kwestie aan bod die een PPS kunnen belemmeren. En hoe je die voorkomt. Met stip op 1: de vrees dat je als onderzoeker je onafhankelijkheid verliest als je in zee gaat met een commerciële partij. Is die vrees terecht?

“In deze samenwerking zeker niet,” zegt Verberk stellig. Het design van het onderzoek, de interpretatie en publicatierechten van de resultaten, liggen volledig bij Amsterdam UMC, zo blijkt. “Zo blijven wij onafhankelijk in ons onderzoek. Daarvoor zijn de juridische contracten: die creëren ruimte voor onafhankelijk onderzoek.”

Scherp opletten

Nog een vrees: druk vanuit een bedrijf op het studiedesign of de publicatie. Of: dat je een idee te vroeg deelt, waarna het bedrijf ermee aan de haal gaat. Vroeg samenwerking opzoeken en dan scherp opletten, is daarbij belangrijk, blijkt uit het relaas van Verberk. Zij neemt vaak promovendi mee naar een ontmoeting met een bedrijven, zodat ze de kneepjes van het vak leren. “In een eerste gesprek met bedrijven voel je al aan of je hen kunt vertrouwen,” stelt Verberk. En wat is dan een red flag? “Als je het gevoel krijgt dat jij als onderzoeker moet doen wat het bedrijf zegt, dan moet je oppassen.”

Ze vertelt dat het ook wel eens voorkomt dat bedrijven uitgebreid vragen stellen, nog zonder dat er een samenwerking is. “Dan adviseer je in feite commerciële partijen, en moet je daarvoor betaald worden. Bijvoorbeeld via een consultancycontract.”

Wederzijds vertrouwen

Dit speelt allemaal niet met Fujirebio. En dat komt niet alleen door goede contracten. Deze samenwerking heeft al een lange geschiedenis. Verberk: “Het duurt een tijd voordat je zo’n samenwerking stabiel hebt en zo’n wederzijds vertrouwen hebt opgebouwd dat je erop kunt bouwen. Met Fujirebio is er zo’n relatie.”

Ann De Vos: “Wij weten dat investeren in heel vroeg onderzoek soms lukt – maar meestal niet. Dat risico willen wij nemen. Het voordeel van de jarenlange samenwerking met ABOARD is, dat als Inge en haar team iets bij ons pitchen, we sneller de sprong wagen, omdat we weten: daar zit mogelijk iets in.”

Gelijkwaardige contracten

Vertrouwen ontstaat ook als beide partijen erop vooruit gaan en dit contractueel wordt vastgelegd, vult Ann De Vos aan: “Je kunt beter iets opzetten waar beide partijen beter van worden, anders kan het nooit op langere termijn blijven duren.” Een belangrijk deel van haar werk bestaat uit het opzetten van gelijkwaardige contracten met heldere afspraken over commercialisatie en royalties.

Royalties voor onderzoek

Bij ABOARD en Fujirebio is het zo geregeld dat het bedrijf het recht heeft om gezamenlijke resultaten te commercialiseren; royalty’s uit de verkoop vloeien terug naar Amsterdam UMC voor investering in nieuw onderzoek.

Uit de samenwerking zijn al meerdere biomarkers voortgekomen die in ontwikkeling zijn of inmiddels zijn vermarkt. Denk aan een bloedtest voor Alzheimer (gefosforyleerd tau217), een test voor dementie met Lewy bodies en onderzoek naar geacetyleerd tau voor frontotemporale dementie. Ook resulteerde de samenwerking in een publicatie in Nature Medicine.

Terughoudend met details

Gevraagd naar adviezen voor collega-onderzoekers herhaalt Verberk dat het belangrijk is om tijdig te starten met het opbouwen van samenwerkingen en te investeren in vertrouwen, maar wel op te letten. Verberk: “Als je je onderzoek presenteert op congressen, wees dan terughoudend met het delen van gevoelige details.”

Betrek experts

Nog een tip: “Betrek business developers en Principal Investigators bij gesprekken met bedrijven en leg afspraken juridisch vast.” Zo bewaak je steeds de academische onafhankelijkheid én een eerlijke vergoeding voor commerciële activiteiten.